doktor habilitowana

Magdalena Lubańska

Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UW

Antropolożka społeczna, adiunktka w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w problematyce korelacji miedzy religijnością/moralnością a innymi sferami życia w społecznościach lokalnych egzystujących na pograniczach kulturowych. Od 2016 roku prowadzi badania nad (post)pamięcią (po)wojennej przemocy i relacji sąsiedzkich na podkarpackiej wsi w okresie drugiej wojny światowej i powojnia. Autorka wielu artykułów naukowych oraz książek.

Zobacz publikacje Kontakt

Magdalena Lubańska, antropolożka kulturowy, w swoim gabinecie

Afiliacja

Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk o Kulturze i Sztuce.

Wybrane publikacje

06 Publikacji

Academia.edu →

I na co ci to wiedzieć?!

Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, 2025

Po drugiej wojnie światowej w lesie Dębrzyna pod Przeworskiem mordowano ludzi, którzy pociągami wracali do domów z tułaczki. O ich życiu i śmierci decydowała domniemana zawartość walizki. Dokumenty archiwalne wskazują na co najmniej kilkadziesiąt ofiar. Zabójcy, związani z Armią Krajową i Strażą Ochrony Kolei, należeli do lokalnych struktur przestępczych. Pomimo że miejscowa społeczność oraz milicja wiedziały o napadach, sprawcy nie ponieśli odpowiedzialności karnej. W książce I na co ci to wiedzieć?! Pamięć i milczenie o powojennej przemocy na podkarpackiej wsi Magdalena Lubańska odsłania społeczne uwarunkowania dębrzyńskich mordów. Na podstawie rozmów z ostatnimi świadkami, którzy część z tych zdarzeń pamiętają z dzieciństwa, a część z cudzych opowieści, rekonstruuje rozproszone narracje i analizuje proces przełamywania milczenia. Prezentuje także – wciąż ujawniane w ucieleśnionej pamięci rozmówczyń i rozmówców – symptomy „życia pod strachem”.

Czytaj więcej →

Kruche życia po obu stronach Sanu

Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2024

Książka porusza zagadnienia mało obecne w historiografii, pisanej na ogół z perspektywy historii narodowych. Autorzy i autorki, opisując życie na polsko-ukraińskim pograniczu, odsłaniają mechanizmy prowadzące do załamania przedwojennego ładu społecznego oraz przyglądają się stosowanym przez lokalną ludność strategiom przetrwania, które polegały między innymi na posługiwaniu się tożsamością etniczną w sposób zmienny, zależny od okoliczności. Książka oferuje wielowymiarowy wgląd w dynamikę relacji społecznych w ówczesnej wsi, z uwzględnieniem sytuacji kobiet i dzieci oraz postaw wobec ludności cywilnej wśród partyzantów należących do różnych formacji. Dużo uwagi poświęcono sytuacji świadkowania przemocy przez ówczesne dzieci i specyfiki osadzonej w tych doświadczeniach pamięci. W książce mówi się też o tym, jak mieszkańcy tego regionu obecnie postrzegają swoją lokalną tożsamość i jaką rolę w procesie pamiętania i uobecniania przeszłości odgrywa ich otoczenie materialne.

Czytaj więcej →

Praktyki lecznicze w prawosławnych monasterach w Bułgarii

Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2019

Książka poświęcona jest problematyce rytualnych praktyk, które bułgarscy wierni podejmują w prawosławnych monasterach „dla zdrowia”. Czynności te obejmują m.in. inkubowanie, obmywanie się w leczniczych źródłach, kontakt z przedmiotami sakralnymi, Cyprianowe Modlitwy, sakrament namaszczenia olejami, spożywanie poświęconego pokarmu i składanie ofiar (kurbanów). Badaczka pokazuje, że moment uzdrowienia wierni utożsamiają z doświadczeniem pozytywnego działania na ich ciała „życiodajnych energii”. Autorka analizuje specyfikę tych praktyk zarówno w wymiarze synchronicznym, jak i diachronicznym, korzystając z wypracowanej w toku badań (post)sekularnej teorii antropologicznej. Z prawosławnej teologii oraz z tekstów bizantynistycznych wydobywa koncepcje ontologiczne, poszerzające możliwości interpretacyjne teorii antropologicznej, która aktualnie poszukuje narzędzi pozwalających na inne niż zachodniocentryczne rozumienie fenomenu „sprawczości” religijnych wizerunków i przedmiotów sakralnych. Jednocześnie analizuje bułgarski habitus religijny w szerokim kontekście, dostrzegając wielorakie wpływy kulturowe, jakim podlegał i aktualnie podlega.

Czytaj więcej →

Muslims and Christians in the Bulgarian Rhodopes

Wydawnictwo De Gruyter Open, 2015

O książce Magdaleny Lubańskiej Prof. Robert Hayden napisał: Magdalena Lubanska has written the most thorough and wide-ranging study in many decades of the religious beliefs and practices of mixed Muslim and Orthodox Christian communities in the Balkans, based on excellent, detailed ethnography. She has also made an exceptionally important contribution to developing theory on syncretism by seeing it as a cultural strategy that is used by members of religiously mixed communities to both manage and conceal their emotions in interactions with each other’s practices and institutions, interactions in which relationships of power and dominance are critical. By analyzing syncretism as a strategy and paying attention to relations of power, Lubanska avoids adhering either to the romanticized models of supposed multiculturalism and traditional tolerance that have driven many recent studies of the region, or to the Orientalist models of earlier times. Muslims and Christians in the Bulgarian Rhodopes should set the parameters of the next generation of scholarship on the local interactions of members of different religious communities, not only in the Balkans, and invigorate the study of syncretism. Prof. Robert Hayden, University of Pittsburgh

Czytaj więcej →

Synkretyzm a podziały religijne w bułgarskich Rodopach

Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012

Przedmiotem pracy jest analiza wierzeń i praktyk religijnych muzułmańsko-prawosławnych społeczności lokalnych Rodopów Zachodnich, badanych pod kątem stosunku tych społeczności do sąsiadów-innowierców. Problem ten, o niewątpliwym znaczeniu lokalnym, wydaje się ważny także w kontekście zaostrzających się globalnych konfliktów ze światem islamu i narastającej islamofobii. Prezentowane studium dotyczy społeczności muzułmańsko-prawosławnych z Rodopów Zachodnich, które łączy podobieństwo losów historycznych z mieszkańcami terenów mieszanych pod względem konfesyjnym w Macedonii czy Bośni. Chodzi tu przede wszystkim o kilkuwiekową przynależność do imperium osmańskiego, która wywarła duży wpływ na kulturę życia codziennego, w tym specyfikę dobrosąsiedzkich relacji w mieszanych religijnie - i często etnicznie - społecznościach.

Czytaj więcej →

Religijność chrześcijan obrządku wschodniego na pograniczu polsko-ukraińskim

Wydawnictwo DiG, 2007

Tom serii publikowanej przez Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego i Wydawnictwo DiG jest plonem studenckich ekspedycji terenowych z lat 2004 i 2005, prowadzonych w małych społecznościach lokalnych na pograniczu polsko-ukraińskim. Autorzy 8 artykułów opisują współwystępujące i przenikające się na tym obszarze różne typy religijności i postaw: katolicyzmu, grekokatolicyzmu i prawosławia, wierzenia kanoniczne i niezgodne z nimi tradycyjne wierzenia magiczne oraz koncepcje związane z New Age.

Czytaj więcej →

Nagrody i wyróżnienia

Facebook →

2025

Nagroda Rektora UW za osiągnięcia naukowe

Wyróżnienie instytucjonalne za całokształt osiągnięć naukowych.

2021

Wyróżnienie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN im. Bronisława Malinowskiego

Za najlepszą książkę naukową z etnologii/antropologii społeczno-kulturowej za lata 2019–2020 (Praktyki lecznicze w prawosławnych monasterach Bułgarii)

2017

Nagroda GRAND OFF za film Nie sądzić

Główna nagroda za Najlepszy Film Dokumentalny na międzynarodowym festiwalu kina niezależnego GRAND OFF.

2013

III Nagroda Clio

Za książkę Synkretyzm a podziały religijne w bułgarskich Rodopach.

2008

Stypendium „Start” FNP

Stypendium Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej dla wybitnych młodych naukowców.

Popularyzacja badań

Sep06

Spotkanie autorskie na temat książki ,,I na co ci to wiedzieć?!"

Dom Kultury w Grzęsce (gmina Przeworsk)